Zawodowe narażenie na drgania całego ciała a subkliniczny łagodny uraz mózgu: hipoteza szlaku prowadzącego do neurodegeneracji za pośrednictwem stresu oksydacyjnego Autorzy: Ahmed Adel Mansour Kamar, Ioannis Mavroudis, Roxana Cojocariu, Alin Ciobica, Bogdan Gurzu, Otilia Novac, Bogdan Novac, Mihai Hogas Streszczenie: Długotrwałe narażenie zawodowe na drgania całego ciała (WBV) o niskiej częstotliwości jest uznanym czynnikiem ryzyka zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego. Ponieważ siły mechaniczne przenoszą się na cały organizm, można przypuszczać, że podobne skutki mogą obejmować również ośrodkowy układ nerwowy (OUN), chociaż zagadnienie to pozostaje niewystarczająco zbadane. Pojawiające się dowody sugerują, że narażenie na WBV może być źródłem powtarzających się subklinicznych mikrourazów mózgu, określanych jako minimalne urazy mózgu (mi-TBI). Takie urazy o niewielkim nasileniu nie wywołują natychmiastowych objawów klinicznych ani nieprawidłowości wykrywalnych w konwencjonalnych badaniach neuroobrazowych (TK lub MRI), lecz mogą się kumulować i przyczyniać do opóźnionych zaburzeń czynności neuronów oraz długoterminowych następstw neurologicznych. Kluczową rolę w tym procesie wydaje się odgrywać stres oksydacyjny. Zwiększona produkcja reaktywnych form tlenu w połączeniu z osłabieniem mechanizmów obrony antyoksydacyjnej może prowadzić do peroksydacji lipidów, dysfunkcji mitochondriów, neurozapalenia oraz uszkodzenia bariery krew–mózg. Podobne mechanizmy zostały potwierdzone w tkankach obwodowych narażonych na drgania, co przemawia za możliwością występowania analogicznych skutków w OUN. Niniejszy przegląd analizuje hipotezę, zgodnie z którą przewlekłe narażenie na WBV przyczynia się do zaburzenia równowagi oksydacyjnej w OUN i wczesnych procesów neurodegeneracyjnych. Szczególną uwagę poświęcono biomarkerom stresu oksydacyjnego — w tym dialdehydowi malonowemu (MDA), dysmutazie ponadtlenkowej (SOD), peroksydazie glutationowej (GPx) i katalazie (CAT) — jako potencjalnym narzędziom wykrywania subklinicznych zmian w mózgu. Ponadto wskazano na znaczenie oceny neurofunkcjonalnej i nowych technologii, takich jak narzędzia oparte na rzeczywistości wirtualnej, w wykrywaniu subtelnych zmian poznawczych. Łącząc perspektywy mechanistyczną, molekularną i medycyny pracy, proponujemy model koncepcyjny, w którym WBV uznaje się za potencjalne źródło subklinicznego łagodnego urazu mózgu (m-TBI). Hipoteza ta opiera się jednak głównie na dowodach pośrednich i wymaga potwierdzenia w badaniach z udziałem osób narażonych zawodowo.